THÔNG TIN CỦA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI VỀ BỆNH DO VI-RÚT CHIKUNGUNYA – THỤY SĨ
1. Tình hình khái quát
Ngày 04 tháng 11 năm 2026, cơ quan y tế bang Ticino, Thụy Sĩ, phối hợp
với các cơ quan chức năng cấp liên bang, đã báo cáo 4 trường hợp mắc bệnh do vi-rút
Chikungunya lây nhiễm tại địa phương. Đây là những trường hợp mắc Chikungunya
lây nhiễm tại chỗ đầu tiên được ghi nhận tại Thụy Sĩ.
Thời điểm khởi phát triệu chứng sớm nhất được ghi nhận là ngày 10
tháng 8 năm 2026. Tuy nhiên, trường hợp nhiễm bệnh này được xác định hồi cứu và
chưa thể xác định được nguồn lây nhiễm. Tất cả các trường hợp đều được phát hiện
trong tháng 10 năm 2026.
Không có trường hợp nào trong số những người mắc bệnh khai báo đi đến
các khu vực đang ghi nhận sự lưu hành của vi-rút Chikungunya trong thời gian gần
đây. Cả 4 trường hợp đều cư trú trong cùng một khu vực địa lý xác định. Tất cả
đều có diễn biến lâm sàng thuận lợi, mặc dù một số người vẫn còn các triệu chứng
ở khớp kéo dài.
Muỗi vằn châu Á (Aedes albopictus), một véc-tơ có khả năng
truyền vi-rút Chikungunya, đã hiện diện và thiết lập quần thể tại một số bang của
Thụy Sĩ, trong đó có bang Ticino.
Các cơ quan y tế công cộng đã triển khai những biện pháp như chủ động
phát hiện ca bệnh, tăng cường nhận thức cho các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc
sức khỏe, điều tra côn trùng học, thực hiện các biện pháp kiểm soát véc-tơ có
trọng điểm và truyền thông nguy cơ.
Thông qua hoạt động giám sát tăng cường và chủ động phát hiện ca bệnh
tại các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng như hai khoa cấp cứu phục
vụ khu vực bị ảnh hưởng, không ghi nhận thêm trường hợp nghi ngờ nào.
Dựa trên những thông tin hiện có và sự suy giảm hoạt động của muỗi
theo mùa, nguy cơ tiếp tục xảy ra lây truyền tại địa phương được đánh giá là thấp.
Tuy nhiên, sự kiện này cho thấy khả năng xảy ra lây truyền Chikungunya tại chỗ ở
Thụy Sĩ sau khi vi-rút xâm nhập vào những khu vực đã có quần thể muỗi Aedes
có khả năng truyền bệnh.
2. Mô tả tình hình
Ngày 04 tháng 11 năm 2026, cơ quan y tế bang Ticino, Thụy Sĩ, phối hợp
với các cơ quan chức năng cấp liên bang, đã báo cáo 4 trường hợp mắc bệnh do
vi-rút Chikungunya lây nhiễm tại địa phương.
Thời điểm khởi phát triệu chứng sớm nhất được ghi nhận là ngày 10
tháng 8 năm 2026. Trường hợp nhiễm bệnh này được xác định hồi cứu và chưa rõ
nguồn lây nhiễm.
Trường hợp đầu tiên có kết quả xét nghiệm dương tính được phát hiện
vào ngày 09 tháng 10 thông qua xét nghiệm huyết thanh học phát hiện kháng thể
Immunoglobulin M (IgM) đặc hiệu với vi-rút Chikungunya. Các trường hợp tiếp theo
được phát hiện và xác nhận vào các ngày 13, 22 và 23 tháng 10.
Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm bao gồm xét nghiệm huyết thanh
học đặc hiệu với vi-rút Chikungunya và phát hiện vật liệu di truyền của vi-rút
bằng kỹ thuật phản ứng chuỗi polymerase (PCR).
Trong số 4 trường hợp:
- Ba trường
hợp có kết quả dương tính với kháng thể IgM đặc hiệu vi-rút Chikungunya,
trong đó một trường hợp đồng thời có kết quả PCR dương tính.
- Trường hợp
còn lại có kết quả dương tính với kháng thể Immunoglobulin G (IgG) đặc hiệu
vi-rút Chikungunya.
Không có trường hợp nào trong số 4 người bệnh khai báo đi đến các
khu vực đang ghi nhận sự lưu hành của vi-rút Chikungunya trong thời gian gần
đây. Cả 4 người đều cư trú trong cùng một khu vực địa lý xác định.
Sự gần nhau về không gian và thời gian giữa các trường hợp, kết hợp
với việc không có tiền sử đi đến vùng lưu hành bệnh gần đây, cho thấy nhiều khả
năng đây là những trường hợp nhiễm bệnh do muỗi truyền tại địa phương. Tuy
nhiên, chưa thể xác định được nguồn lây chung hoặc mối liên hệ dịch tễ học trực
tiếp giữa tất cả các trường hợp.
Cả 4 người bệnh đều có diễn biến lâm sàng thuận lợi và tình trạng sức
khỏe tốt tại thời điểm báo cáo, mặc dù một số trường hợp vẫn còn các triệu chứng
ở khớp kéo dài. Hoạt động chủ động phát hiện ca bệnh tại các cơ sở cung cấp dịch
vụ chăm sóc sức khỏe và các khoa cấp cứu địa phương không phát hiện thêm trường
hợp nghi ngờ nào.
Các cuộc điều tra côn trùng học đã được tiến hành tại khu vực bị ảnh
hưởng. Kết quả ghi nhận mật độ muỗi Aedes albopictus tương đối thấp. Đồng
thời, không phát hiện RNA của vi-rút Chikungunya bằng kỹ thuật phản ứng chuỗi
polymerase phiên mã ngược (RT-PCR) trong các mẫu muỗi được thu thập và xét nghiệm.
Tuy nhiên, những kết quả âm tính này không loại trừ khả năng đã xảy ra lây truyền
tại địa phương.
Việc phát hiện các trường hợp nhiễm bệnh tại địa phương ở Thụy Sĩ diễn
ra đồng thời với tình hình lây truyền Chikungunya tại chỗ ở một số khu vực khác
của châu Âu trong mùa hè và mùa thu năm 2026.
Tính đến ngày 04 tháng 11 năm 2026:
- Pháp đã
báo cáo 207 trường hợp mắc bệnh lây nhiễm tại địa phương.
- Ý đã báo
cáo 1 trường hợp mắc bệnh lây nhiễm tại địa phương ở Rome, với thời điểm
khởi phát triệu chứng vào tháng 8.
3. Đặc điểm dịch tễ học
Chikungunya là bệnh truyền nhiễm do vi-rút, lây truyền qua muỗi, gây
ra bởi vi-rút Chikungunya. Đây là vi-rút RNA thuộc chi Alphavirus, họ Togaviridae.
Vi-rút chủ yếu lây truyền sang người thông qua vết đốt của muỗi cái Aedes
aegypti và Aedes albopictus bị nhiễm vi-rút. Các loài muỗi này cũng
có khả năng truyền những vi-rút thuộc nhóm arbovirus khác, bao gồm vi-rút
Dengue và Zika, và chủ yếu hoạt động đốt người vào ban ngày.
Các triệu chứng thường xuất hiện sau 4–8 ngày kể từ khi bị muỗi nhiễm
vi-rút đốt, mặc dù thời gian ủ bệnh có thể dao động từ 2–12 ngày.
Bệnh Chikungunya đặc trưng bởi tình trạng khởi phát sốt đột ngột,
thường đi kèm với đau khớp dữ dội. Các triệu chứng khác có thể bao gồm:
- Cứng khớp.
- Viêm khớp.
- Đau đầu.
- Mệt mỏi.
- Phát ban.
Phần lớn người bệnh hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, tình trạng đau khớp
có thể kéo dài trong nhiều tuần, nhiều tháng hoặc trong một số trường hợp là
nhiều năm.
Bệnh diễn biến nặng và tử vong ít gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra, đặc
biệt ở trẻ sơ sinh bị nhiễm vi-rút trong khoảng thời gian quanh lúc sinh, người
cao tuổi và những người có bệnh lý nền.
Hiện chưa có thuốc kháng vi-rút đặc hiệu để điều trị nhiễm vi-rút
Chikungunya. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào xử trí triệu chứng và điều trị
hỗ trợ, đặc biệt chú trọng kiểm soát đau.
Trong năm 2026, Chikungunya tiếp tục là mối đe dọa đối với sức khỏe
cộng đồng tại các khu vực của WHO trên toàn cầu.
Theo Bảng điều khiển giám sát Chikungunya toàn cầu của WHO, từ ngày
01 tháng 01 đến ngày 30 tháng 9 năm 2026, toàn thế giới đã ghi nhận:
Tổng số ca mắc được báo cáo: 327.086
Ca mắc được xác nhận: 83.660
Trường hợp tử vong: 98
2 khu vực là Châu Mỹ và Đông Nam Á ghi
nhận tỷ trọng ca bệnh lớn nhất
Nguồn: WHO Global Chikungunya Surveillance Dashboard, số liệu từ
01/01 đến 30/09/2026.
Khu vực châu Mỹ và khu vực Đông Nam Á của WHO chiếm tỷ trọng lớn nhất
trong tổng số ca bệnh được báo cáo.
4. Đáp ứng y tế công cộng
Văn phòng Y tế bang Ticino, phối hợp với Trường Đại học Khoa học Ứng
dụng và Nghệ thuật miền Nam Thụy Sĩ, chính quyền địa phương và các cơ quan chức
năng liên bang có liên quan, đã triển khai các biện pháp sau:
4.1. Điều tra dịch tễ học và chủ động phát hiện ca bệnh
Một cuộc điều tra dịch tễ học mở rộng được khởi động vào ngày 22
tháng 10 năm 2026, sau khi phát hiện trường hợp mắc bệnh thứ ba.
Các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe đang hoạt động tại khu
vực bị ảnh hưởng và hai khoa cấp cứu phục vụ người dân địa phương đã được liên
hệ nhằm nâng cao nhận thức, đồng thời tạo điều kiện phát hiện những trường hợp
nhiễm bệnh có thể chưa được nhận diện.
Sau đó, một thông báo chính thức được gửi đến tất cả các bác sĩ đang
hành nghề tại bang Ticino, khuyến khích tăng cường cảnh giác lâm sàng. Hoạt động
chủ động phát hiện ca bệnh không ghi nhận thêm trường hợp nghi ngờ nào.
4.2. Các biện pháp kiểm soát véc-tơ
Các biện pháp kiểm soát véc-tơ có trọng điểm được triển khai từ ngày
26 tháng 10 năm 2026, bao gồm các hoạt động can thiệp trực tiếp tại từng hộ gia
đình như:
- Phun hoặc
xử lý nhằm tiêu diệt muỗi trưởng thành.
- Xử lý các
khu vực có nước đọng để tiêu diệt ấu trùng muỗi.
Các biện pháp can thiệp khẩn cấp này được thực hiện bổ sung cho
chương trình kiểm soát muỗi thường quy đã được triển khai trên toàn bang
Ticino.
4.3. Giám sát côn trùng học
Các mẫu muỗi được thu thập tại khu vực bị ảnh hưởng đã được xét nghiệm
bằng kỹ thuật RT-PCR. Kết quả không phát hiện RNA của vi-rút Chikungunya.
Hoạt động giám sát côn trùng học thường quy vẫn tiếp tục được duy
trì tại nhiều điểm giám sát trên địa bàn bang Ticino.
4.4. Truyền thông nguy cơ và phòng ngừa
Các hoạt động truyền thông cộng đồng được triển khai nhằm nâng cao
nhận thức của người dân nói chung và nhân viên y tế nói riêng.
Nội dung truyền thông nhấn mạnh việc chủ động bảo vệ bản thân khỏi
muỗi đốt, đồng thời tiếp tục triển khai các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát
muỗi Aedes albopictus.
Những người đi du lịch trở về từ các khu vực đang bị ảnh hưởng được
khuyến cáo tiếp tục áp dụng các biện pháp phòng tránh muỗi đốt trong vòng 14
ngày sau khi trở về, nhằm giảm khả năng xảy ra lây truyền tiếp theo tại địa
phương.
5. Đánh giá nguy cơ của WHO
Tác động đối với sức khỏe cộng đồng từ sự kiện được báo cáo hiện nay
tại Thụy Sĩ được dự báo là hạn chế.
Có 4 trường hợp nhiễm bệnh tại địa phương được phát hiện trong cùng
một khu vực địa lý xác định. Cả 4 người đều có diễn biến lâm sàng thuận lợi và
không ghi nhận thêm trường hợp nghi ngờ nào, mặc dù các cơ quan chức năng đã chủ
động phát hiện ca bệnh và tăng cường giám sát dịch tễ học.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy tình trạng lây truyền tại địa
phương đang diễn ra liên tục.
Việc ghi nhận những trường hợp nhiễm vi-rút Chikungunya lây truyền tại
địa phương đầu tiên được xác nhận tại Thụy Sĩ cho thấy khả năng lây truyền tại
chỗ có thể xảy ra sau khi vi-rút xâm nhập vào những khu vực đã có quần thể muỗi
Aedes albopictus có khả năng truyền bệnh.
Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cảnh giác lâm
sàng, giám sát dịch tễ học, công tác chuẩn bị ứng phó, chẩn đoán sớm và quản lý
ca bệnh phù hợp.
Khả năng xảy ra lây truyền kéo dài chịu ảnh hưởng bởi các điều kiện
theo mùa và khí hậu, vốn tác động đến mật độ, khả năng sống sót và năng lực
truyền bệnh của muỗi.
Điều kiện khí hậu tại bang Ticino trong mùa hè năm 2026 rất thuận lợi
cho sự phát triển của muỗi Aedes albopictus và quá trình truyền vi-rút,
đặc biệt là trong tháng 8, thời điểm có khả năng xảy ra trường hợp nhiễm bệnh tại
địa phương sớm nhất được ghi nhận.
Đến đầu tháng 10, thời điểm các trường hợp còn lại được phát hiện,
điều kiện khí tượng đã trở nên kém thuận lợi hơn đáng kể đối với sự phát triển
và hoạt động của muỗi.
Do hoạt động của muỗi thường giảm dần khi mùa thu diễn ra, nguy cơ
tiếp tục lây truyền được đánh giá là thấp trong điều kiện dịch tễ học và thời
tiết theo mùa hiện tại. Khả năng xuất hiện thêm các trường hợp mắc bệnh lây nhiễm
tại địa phương được xem là không cao.
Tuy nhiên, sự hiện diện của các quần thể véc-tơ có khả năng truyền bệnh
đã thiết lập tại địa phương đồng nghĩa với việc những trường hợp vi-rút xâm nhập
trong tương lai thông qua người đi du lịch bị nhiễm bệnh vẫn có thể dẫn đến lây
truyền khu trú trong những thời kỳ muỗi hoạt động.
Chương trình giám sát và kiểm soát muỗi Aedes albopictus tại
bang Ticino đã được duy trì từ năm 2000, góp phần giữ mật độ muỗi ở mức tương đối
thấp và ổn định. Đây được xem là một yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ lây
truyền và lan rộng bệnh tại địa phương.
Về lâu dài, những thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và tính mùa vụ có
thể mở rộng phạm vi địa lý cũng như khoảng thời gian có điều kiện thuận lợi cho
sự phát triển của muỗi Aedes albopictus và sự lây truyền các vi-rút do
muỗi Aedes truyền tại Thụy Sĩ.
6. Khuyến cáo của WHO
WHO khuyến cáo các quốc gia thành viên bị ảnh hưởng và chưa bị ảnh
hưởng, đặc biệt là những quốc gia đã có sự hiện diện của các véc-tơ Aedes
có khả năng truyền bệnh, cần duy trì hệ thống giám sát dịch tễ học và năng lực
xét nghiệm trong phòng thí nghiệm nhằm phát hiện và xác nhận kịp thời các trường
hợp nhiễm vi-rút Chikungunya.
Hoạt động giám sát dịch tễ học và giám sát côn trùng học cần được
tích hợp với việc triển khai kịp thời các biện pháp kiểm soát véc-tơ xung quanh
những trường hợp nghi ngờ hoặc đã xác nhận mắc bệnh lây nhiễm tại địa phương.
Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát cần tập trung vào việc giảm
thiểu các ổ sinh sản của muỗi và bảo vệ người dân khỏi muỗi đốt.
Các biện pháp được khuyến nghị bao gồm:
- Mặc quần
áo giúp hạn chế diện tích da tiếp xúc với môi trường bên ngoài.
- Sử dụng
các sản phẩm xua muỗi phù hợp theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Sử dụng
các biện pháp ngăn cách vật lý khi thích hợp để phòng tránh muỗi đốt.
Những người nghi ngờ hoặc đã được xác nhận nhiễm vi-rút Chikungunya
cần tránh bị muỗi đốt trong giai đoạn vi-rút hiện diện trong máu (giai đoạn nhiễm
vi-rút huyết – viraemic period). Biện pháp này nhằm giảm khả năng muỗi hút phải
máu có chứa vi-rút, sau đó tiếp tục truyền vi-rút cho những người khác.
Những người đi đến các khu vực đang có sự lưu hành của vi-rút
Chikungunya cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh muỗi đốt.
Đối với những người trở về từ các khu vực này và sinh sống tại nơi
có sự hiện diện của các véc-tơ có khả năng truyền bệnh, cần tiếp tục bảo vệ bản
thân khỏi muỗi đốt sau khi trở về nhằm giảm nguy cơ đưa vi-rút vào quần thể muỗi
tại địa phương.
Một số loại vắc-xin phòng Chikungunya đã được cơ quan quản lý dược
phẩm tại nhiều quốc gia cấp phép. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vắc-xin và các
khuyến cáo tiêm chủng khác nhau giữa các quốc gia.
Tại Thụy Sĩ, vắc-xin Vimkunya® đã được cấp phép sử dụng từ tháng 4
năm 2026 cho người từ 12 tuổi trở lên.
Theo khuyến cáo của Thụy Sĩ, tiêm vắc-xin được khuyến nghị đối với
những người đi du lịch đến các khu vực ở nước ngoài đang xảy ra dịch
Chikungunya. Việc tiêm chủng cũng có thể được cân nhắc đối với những người lưu
trú kéo dài hoặc nhiều lần tại các khu vực có nguy cơ mắc Chikungunya gia tăng,
sau khi tiến hành đánh giá nguy cơ cá nhân.
Dựa trên những thông tin hiện có, WHO khuyến cáo không áp dụng bất kỳ
biện pháp hạn chế đi lại hoặc thương mại nào đối với các quốc gia thành viên
đang trải qua hoặc đang ứng phó với sự kiện y tế công cộng này.
Thông tin tham khảo
1. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Bệnh Chikungunya – tài liệu thông
tin (Chikungunya fact sheet). Cập nhật ngày 14 tháng 4 năm 2025.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chikungunya
2. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Hệ thống giám sát Chikungunya toàn cầu
(Global Chikungunya Surveillance). Cập nhật ngày 13 tháng 10 năm 2026.
https://worldhealthorg.shinyapps.io/chikungunya_global/
3. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đánh giá nguy cơ nhanh: Bệnh do
vi-rút Chikungunya trên toàn cầu, phiên bản 2 (Rapid Risk Assessment:
Chikungunya virus disease, Global, version 2). Công bố ngày 01 tháng 5 năm
2026.
Xem
tài liệu
4. Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát bệnh tật châu Âu (ECDC). Giám
sát theo mùa đối với bệnh do vi-rút Chikungunya tại Liên minh châu Âu/Khu vực
Kinh tế châu Âu năm 2026. Cập nhật ngày 30 tháng 10 năm 2026.
Xem
tài liệu
5. Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát bệnh tật châu Âu (ECDC). Muỗi
xâm lấn: Giám sát và bản đồ phân bố. Cập nhật ngày 03 tháng 6 năm 2026.
Xem
tài liệu
6. Văn phòng Y tế Công cộng Liên bang Thụy Sĩ. Bệnh Chikungunya.
Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2026.
Xem
tài liệu
7. Goepp L, Riou J. Dự báo nguy cơ trong tương lai của các bệnh do
muỗi Aedes truyền tại Thụy Sĩ (Projecting the future risk of Aedes-borne
diseases in Switzerland). NCCS-Impacts, tháng 02 năm 2026.
Xem
tài liệu PDF
8. Walss M, Haase-Meneghetti C, Sydow V, và cộng sự. Cụm ca bệnh
Chikungunya với triệu chứng không đặc hiệu: Những hàm ý đối với chăm sóc sức khỏe
ban đầu tại Thụy Sĩ (Chikungunya case cluster with nonspecific symptoms:
implications for primary care in Switzerland). Swiss Medical Weekly.
2026;156:5575.
https://doi.org/10.57187/5575
- THUỐC HẠ HUYẾT ÁP TRONG XỬ TRÍ TĂNG HUYẾT ÁP NẶNG CẤP TÍNH Ở PHỤ NỮ MANG THAI
- MỎI MẮT VÀ KHÔ MẮT
- VẮC-XIN NIÊM MẠC PHÒNG CHỐNG MẦM BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP: CƠ CHẾ MIỄN DỊCH, NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ VÀ ỨNG DỤNG LÂM SÀNG
- Các tình trạng có thể trông giống như ung thư phổi
- SỨC KHỎE TÂM THẦN TRONG XÃ HỘI HIỆN ĐẠI: THỰC TRẠNG, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ