THUỐC HẠ HUYẾT ÁP TRONG XỬ TRÍ TĂNG HUYẾT ÁP NẶNG CẤP TÍNH Ở PHỤ NỮ MANG THAI
Tăng
huyết áp nặng cấp tính trong thai kỳ là một tình trạng cấp cứu sản khoa, làm
tăng nguy cơ tai biến mạch máu não, sản giật, nhau bong non và các biến chứng
nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi. Việc nhận diện và điều trị kịp thời có vai
trò quan trọng trong giảm thiểu nguy cơ tử vong và bệnh tật chu sinh.
1.
Ngưỡng chỉ định và mục tiêu điều trị
Chỉ
định điều trị cấp cứu:
Huyết áp tâm thu ≥ 160 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 110 mmHg, kéo dài từ
15 phút trở lên.
Thời
điểm điều trị:
Cần bắt đầu điều trị trong vòng 30–60 phút kể từ khi xác định tình trạng tăng
huyết áp nặng kéo dài.
Mục
tiêu ban đầu:
Đưa huyết áp về khoảng 140–150/90–100 mmHg, tránh hạ huyết áp quá mức gây giảm
tưới máu tử cung – nhau thai.
2.
Các thuốc được sử dụng trong xử trí cấp cứu
2.1.
Labetalol đường tĩnh mạch
- Liều khởi đầu: 20
mg tiêm tĩnh mạch trong 2 phút.
- Nếu huyết áp chưa đạt
mục tiêu, đánh giá lại sau mỗi 10 phút và điều chỉnh liều:
- Sau 10 phút: 40 mg
IV.
- Sau 20 phút: 80 mg
IV.
- Sau 30 phút: 80 mg
IV.
- Sau 40 phút: 80 mg
IV.
- Tổng liều tối đa:
300 mg.
- Không tiếp tục dùng
thuốc nếu nhịp tim dưới 60 lần/phút.
- Tránh sử dụng ở bệnh
nhân hen phế quản, suy tim mất bù, block nhĩ thất hoặc nhịp chậm.
Ngoài
cách tiêm tĩnh mạch ngắt quãng, có thể sử dụng truyền liên tục với tốc độ 1–2
mg/phút theo phác đồ, dưới sự theo dõi huyết áp và nhịp tim liên tục.
2.2.
Hydralazine đường tĩnh mạch
- Liều khởi đầu: 5 mg
IV trong 1–2 phút.
- Đánh giá lại huyết
áp sau 20 phút:
- Sau 20 phút: 5–10
mg IV.
- Sau 40 phút: 5–10
mg IV.
- Tổng liều tối đa:
20 mg theo khuyến cáo ACOG; một số phác đồ cho phép đến 30 mg.
Đáp
ứng hạ huyết áp của hydralazine có thể khó dự đoán hơn labetalol. Do đó, cần chờ
đủ khoảng 20 phút trước khi cân nhắc nhắc lại liều.
2.3.
Nifedipine giải phóng tức thì (IR) đường uống
- Liều khởi đầu: 10
mg uống.
- Nếu huyết áp chưa đạt
mục tiêu, đánh giá lại sau mỗi 20 phút:
- Sau 20 phút: 10–20
mg uống.
- Sau 40 phút: 10–20
mg uống.
Lưu
ý: Nuốt
nguyên viên thuốc, không sử dụng đường ngậm dưới lưỡi hoặc chọc vỡ viên nang.
Thuốc có thể gây hạ huyết áp nhanh, đau đầu và nhịp tim nhanh.
Nifedipine
giải phóng tức thì là một trong những lựa chọn điều trị hàng đầu theo ACOG, đặc
biệt trong trường hợp chưa thiết lập được đường truyền tĩnh mạch.
2.4.
Nifedipine giải phóng kéo dài (ER/XR) đường uống
- Liều khởi đầu: 30
mg uống.
- Có thể cân nhắc liều
tiếp theo sau 1–2 giờ nếu huyết áp chưa đạt mục tiêu, tùy theo đáp ứng và
phác đồ điều trị.
Cần
phân biệt dạng giải phóng kéo dài với dạng giải phóng tức thì, do hai dạng thuốc
có chỉ định và thời gian khởi phát tác dụng khác nhau.
2.5.
Nicardipine truyền tĩnh mạch
- Liều khởi đầu: 5
mg/giờ.
- Điều chỉnh liều từ
từ theo đáp ứng, tối đa 15 mg/giờ.
- Tác dụng của mỗi lần
điều chỉnh liều có thể xuất hiện sau 5–15 phút.
Cần
sử dụng bơm truyền điện và theo dõi huyết áp, nhịp tim liên tục nhằm hạn chế
nguy cơ hạ huyết áp quá mức.
3.
Những lưu ý quan trọng trong thực hành lâm sàng
- Magnesium sulfate
(MgSO₄):
Sử dụng để dự phòng co giật khi có chỉ định, đặc biệt ở bệnh nhân tiền sản
giật có dấu hiệu nặng. Cần theo dõi sát huyết áp khi phối hợp với
nifedipine.
- Thất bại điều trị: Nếu huyết áp không
được kiểm soát sau khi sử dụng thuốc bước đầu, cần hội chẩn khẩn cấp với
chuyên khoa Sản, Gây mê hồi sức hoặc Hồi sức tích cực để lựa chọn chiến lược
điều trị tiếp theo.
- Các thuốc chống chỉ
định:
Không sử dụng thuốc ức chế men chuyển (ACEI) và thuốc chẹn thụ thể
angiotensin II (ARB) trong thai kỳ.
- Giai đoạn hậu sản: Tăng huyết áp nặng
vẫn có thể xuất hiện sau sinh và cần được xử trí cấp cứu theo các nguyên tắc
tương tự.
4.
Bảng tổng hợp các thuốc hạ huyết áp
|
Thuốc |
Liều khởi đầu |
Đường dùng |
|
Labetalol |
20 mg |
Tĩnh mạch |
|
Hydralazine |
5 mg |
Tĩnh mạch |
|
Nifedipine IR |
10 mg |
Đường uống |
|
Nifedipine ER/XR |
30 mg |
Đường uống |
|
Nicardipine |
5 mg/giờ |
Truyền tĩnh mạch |
Tài liệu tham khảo
- American College of
Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Practice Bulletin No. 222:
Gestational Hypertension and Preeclampsia. Obstetrics & Gynecology.
2020.
- American College of
Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee Opinion No. 767:
Emergent Therapy for Acute-Onset, Severe Hypertension During Pregnancy and
the Postpartum Period. Obstetrics & Gynecology. 2019.
- Bernstein PS, et
al. National Partnership for Maternal Safety: Consensus Bundle on Severe
Hypertension During Pregnancy and the Postpartum Period. Obstetrics
& Gynecology. 2017.
- THÔNG TIN CỦA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI VỀ BỆNH DO VI-RÚT CHIKUNGUNYA – THỤY SĨ
- MỎI MẮT VÀ KHÔ MẮT
- VẮC-XIN NIÊM MẠC PHÒNG CHỐNG MẦM BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP: CƠ CHẾ MIỄN DỊCH, NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ VÀ ỨNG DỤNG LÂM SÀNG
- Các tình trạng có thể trông giống như ung thư phổi
- SỨC KHỎE TÂM THẦN TRONG XÃ HỘI HIỆN ĐẠI: THỰC TRẠNG, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ