Nhân Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao 24/3/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi các quốc gia đẩy nhanh hành động để chấm dứt bệnh lao và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ cứu sống bằng cách sử dụng các đổi mới như xét nghiệm chẩn đoán có thể được thực hiện gần điểm chăm sóc và xét nghiệm dịch lưỡi giúp phát hiện bệnh nhanh hơn, tiếp cận được nhiều người hơn.

Hướng dẫn mới về xét nghiệm lao có thể sử dụng gần điểm chăm sóc y tế, do WHO ban hành, đánh dấu một bước tiến nữa hướng tới việc phát hiện và điều trị nhanh hơn một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới. Các xét nghiệm di động, dễ sử dụng này giúp chẩn đoán lao đến gần hơn với nơi người dân thường xuyên tìm kiếm sự chăm sóc y tế. Có giá thành thấp hơn một nửa so với nhiều phương pháp chẩn đoán phân tử hiện có, chúng có thể giúp các quốc gia mở rộng khả năng tiếp cận xét nghiệm. Các xét nghiệm này có thể hoạt động bằng pin và cho kết quả trong vòng chưa đầy một giờ, cho phép bệnh nhân bắt đầu điều trị sớm hơn.

"Những công cụ mới này có thể thực sự tạo ra bước đột phá trong điều trị bệnh lao, bằng cách giúp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn đến với người bệnh, cứu sống nhiều người, hạn chế lây lan và giảm chi phí", Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết. "WHO kêu gọi tất cả các quốc gia tăng cường tiếp cận với những công cụ này và các công cụ khác để mọi người mắc bệnh lao đều có thể được tiếp cận và điều trị kịp thời."

Ngoài bệnh lao, các thiết bị này còn có tiềm năng xét nghiệm các bệnh khác như HIV, HPV và HPV, giúp chẩn đoán trở nên lấy bệnh nhân làm trung tâm hơn, công bằng hơn và phù hợp với các dịch vụ kiểu "một cửa" dành cho các bệnh mới nổi và đang lưu hành.

Các phương pháp thu thập mẫu mới để mở rộng xét nghiệm lao.

Các hướng dẫn cũng khuyến nghị sử dụng mẫu dịch lưỡi dễ thu thập, cũng như chiến lược gộp mẫu đờm tiết kiệm chi phí để tăng hiệu quả xét nghiệm lao và lao kháng rifampicin. Mẫu dịch lưỡi cho phép người lớn và thanh thiếu niên không thể khạc đờm được xét nghiệm lao lần đầu tiên, giúp phát hiện bệnh ở những người có nguy cơ tử vong do lao cao hơn. Gộp mẫu đờm, trong đó mẫu từ nhiều cá nhân được kết hợp và xét nghiệm cùng nhau, có thể giảm đáng kể chi phí vật tư và thời gian máy móc, dẫn đến kết quả nhanh hơn cho người dân và các chương trình phòng chống lao – một phương pháp đặc biệt được khuyến nghị khi nguồn lực bị hạn chế nghiêm trọng.

Tiến bộ toàn cầu sẽ gặp rủi ro nếu không có phương pháp chẩn đoán nhanh hơn.

Bệnh lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong nhiều nhất thế giới. Mỗi ngày, hơn 3300 người chết vì bệnh lao và hơn 29.000 người mắc phải căn bệnh có thể phòng ngừa và chữa khỏi này. Những nỗ lực toàn cầu trong cuộc chiến chống lao đã cứu sống được khoảng 83 triệu người kể từ năm 2000, tuy nhiên việc cắt giảm ngân sách y tế toàn cầu đang đe dọa làm đảo ngược những thành quả này. Việc áp dụng các công cụ chẩn đoán nhanh gặp nhiều khó khăn ở nhiều quốc gia, một phần do chi phí cao và sự phụ thuộc vào việc vận chuyển mẫu để hỗ trợ xét nghiệm tại các phòng thí nghiệm tập trung.

Việc mở rộng quy mô các giải pháp đã được chứng minh hiệu quả, bao gồm xét nghiệm nước tiểu tại chỗ cho người nhiễm HIV và các xét nghiệm đơn giản, dễ thực hiện ở cự ly gần cho người nhiễm và không nhiễm HIV, có thể được sử dụng để thu hẹp khoảng cách chẩn đoán ở tất cả các cấp độ của hệ thống y tế. Những nỗ lực như vậy có thể giúp tiến tới các mục tiêu toàn cầu về tiếp cận phổ cập xét nghiệm lao và kháng thuốc, giảm sự chậm trễ trong việc bắt đầu điều trị và hạn chế lây truyền.

Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao năm 2026: Các quốc gia và cộng đồng tiên phong

Nhân Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao năm 2026, với chủ đề “Có! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao: Do ​​các quốc gia dẫn đầu, do người dân thực hiện”, WHO kêu gọi hành động khẩn cấp để:

• Đẩy nhanh việc triển khai các công nghệ chẩn đoán có thể được sử dụng gần điểm chăm sóc và các đổi mới khác như một phần của mạng lưới xét nghiệm toàn diện;
• Tăng cường chăm sóc bệnh lao lấy người bệnh làm trung tâm với sự lãnh đạo cộng đồng có ý nghĩa và sự tham gia liên tục;
• Xây dựng hệ thống y tế kiên cường để bảo vệ an ninh y tế;
• Giải quyết các nguyên nhân xã hội và kinh tế gây ra bệnh lao thông qua hành động đa ngành;
• Bảo vệ các dịch vụ thiết yếu phòng chống lao trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu và hạn chế về nguồn kinh phí.

“Đầu tư vào phòng chống lao là một lựa chọn chiến lược về chính trị và kinh tế, mang lại lợi ích về sức khỏe và kinh tế lên tới 43 đô la Mỹ cho mỗi đô la chi tiêu”, Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO, cho biết. “Điều cần thiết hiện nay là sự lãnh đạo quyết đoán, đầu tư chiến lược và thực hiện nhanh chóng các khuyến nghị và đổi mới của WHO để cứu sống người bệnh và bảo vệ cộng đồng.”

Đổi mới và nghiên cứu hơn nữa

Mặc dù các công cụ chẩn đoán mới đại diện cho một bước tiến quan trọng, nhưng việc chấm dứt bệnh lao sẽ đòi hỏi sự đầu tư bền vững vào nghiên cứu và đổi mới. Nguồn tài trợ toàn cầu cho nghiên cứu bệnh lao vẫn còn thấp hơn nhiều so với nhu cầu ước tính hàng năm khoảng 5 tỷ đô la Mỹ, dẫn đến những thiếu hụt lớn trong việc phát triển các phương pháp chẩn đoán, thuốc và vắc-xin mới cần thiết để chấm dứt đại dịch.

WHO đang hợp tác với các đối tác để đẩy nhanh tiến độ thông qua các sáng kiến ​​như Hội đồng Thúc đẩy Vắc xin Lao, được thành lập nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển và tiếp cận công bằng với các loại vắc xin lao mới bằng cách điều phối các chính phủ, nhà nghiên cứu, nhà tài trợ và ngành công nghiệp xung quanh các ưu tiên chung và đầu tư phối hợp.

Nhân dịp kỷ niệm Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao năm 2026, WHO kêu gọi các chính phủ và đối tác ưu tiên phòng chống bệnh lao như một trụ cột trung tâm của an ninh y tế và bảo hiểm y tế toàn dân.

Link: https://www.who.int/news/item/24-03-2026-who-recommends-new-diagnostic-tools-to-help-end-tb