Virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus – RSV) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trên toàn thế giới. Theo nhiều nghiên cứu dịch tễ học, RSV gây ra hàng triệu ca nhập viện mỗi năm, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý nền như bệnh tim bẩm sinh và bệnh phổi mạn tính. Do hiện nay chưa có vaccine RSV được sử dụng rộng rãi cho trẻ nhỏ, các biện pháp dự phòng bằng miễn dịch thụ động, đặc biệt là kháng thể đơn dòng, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phòng bệnh. Kháng thể đơn dòng (monoclonal antibodies – mAbs) là các kháng thể được sản xuất từ một dòng tế bào B duy nhất, có khả năng nhận diện và gắn đặc hiệu với một epitope xác định trên kháng nguyên của virus. Đối với RSV, mục tiêu chính của các kháng thể đơn dòng là protein dung hợp (fusion protein – F protein) trên bề mặt virus. Protein này đóng vai trò quan trọng trong quá trình virus xâm nhập và hợp nhất với màng tế bào chủ. Bằng cách gắn vào protein F, kháng thể đơn dòng có thể trung hòa virus và ngăn cản sự xâm nhập của virus vào tế bào biểu mô đường hô hấp. Kháng thể đơn dòng đầu tiên được sử dụng trong dự phòng RSV là palivizumab. Đây là một kháng thể IgG1 tái tổ hợp nhắm vào epitope của protein F. Nhiều thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh palivizumab có khả năng giảm tỷ lệ nhập viện do RSV ở trẻ nguy cơ cao khoảng 45–55%. Tuy nhiên, việc sử dụng palivizumab vẫn còn một số hạn chế, bao gồm chi phí cao, thời gian bán thải tương đối ngắn và cần tiêm nhắc lại hàng tháng trong suốt mùa dịch RSV. Những yếu tố này làm hạn chế khả năng triển khai rộng rãi trong cộng đồng. Nhằm khắc phục các hạn chế của palivizumab, các thế hệ kháng thể đơn dòng mới đã được phát triển, trong đó nổi bật là nirsevimab. Kháng thể này được thiết kế với công nghệ kéo dài thời gian bán thải (extended half-life monoclonal antibody), cho phép duy trì nồng độ bảo vệ trong máu trong thời gian dài hơn. Nirsevimab nhắm vào dạng tiền dung hợp (prefusion) của protein F, là cấu trúc có khả năng tạo đáp ứng trung hòa mạnh nhất. Các nghiên cứu lâm sàng giai đoạn III cho thấy một liều duy nhất nirsevimab có thể giảm nguy cơ nhiễm RSV có triệu chứng cần chăm sóc y tế ở trẻ sơ sinh tới khoảng 70–75% trong suốt mùa RSV. Điều này mở ra triển vọng lớn trong việc triển khai dự phòng RSV quy mô rộng cho trẻ sơ sinh, không chỉ giới hạn ở nhóm nguy cơ cao. Ngoài ra, các nghiên cứu gần đây cũng đang tập trung vào việc kết hợp chiến lược miễn dịch thụ động bằng kháng thể đơn dòng với tiêm chủng vaccine RSV cho phụ nữ mang thai. Vaccine cho mẹ giúp tạo kháng thể truyền qua nhau thai sang thai nhi, trong khi kháng thể đơn dòng có thể bổ sung khả năng bảo vệ cho trẻ trong giai đoạn sau sinh. Sự kết hợp này có thể tạo ra lớp bảo vệ kép trong giai đoạn trẻ sơ sinh – thời điểm nguy cơ mắc RSV nặng cao nhất.

Tuy nhiên, việc triển khai rộng rãi các kháng thể đơn dòng vẫn còn một số thách thức. Thứ nhất là chi phí sản xuất cao do quy trình công nghệ sinh học phức tạp. Thứ hai là vấn đề tiếp cận tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi gánh nặng bệnh tật do RSV thường cao hơn. Ngoài ra, cần tiếp tục theo dõi khả năng xuất hiện các biến thể virus có thể làm giảm hiệu quả trung hòa của kháng thể. Do đó, các chương trình giám sát dịch tễ và nghiên cứu tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả lâu dài của chiến lược này.

Tóm lại, kháng thể đơn dòng là một trong những tiến bộ quan trọng trong dự phòng nhiễm RSV, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Sự phát triển của các kháng thể thế hệ mới với thời gian bán thải kéo dài và hiệu quả bảo vệ cao đã mở ra khả năng triển khai rộng rãi hơn trong cộng đồng. Trong tương lai, việc kết hợp giữa kháng thể đơn dòng, vaccine cho phụ nữ mang thai và các biện pháp y tế công cộng khác có thể tạo nên một chiến lược toàn diện nhằm giảm gánh nặng bệnh tật do RSV trên toàn cầu.