Hantavirus là một nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, có khả năng gây bệnh nghiêm trọng ở người và động vật. Đây là tác nhân gây bệnh lây truyền từ động vật sang người (zoonosis), chủ yếu liên quan đến các loài gặm nhấm như chuột, chuột cống và chuột đồng. Mỗi chủng hantavirus thường gắn với một vật chủ đặc hiệu trong tự nhiên. Virus được phát hiện lần đầu trong chiến tranh Triều Tiên vào những năm 1950, khi nhiều binh sĩ mắc hội chứng sốt xuất huyết kèm suy thận. Tên “Hanta” được đặt theo sông Hantan ở Hàn Quốc – nơi virus được ghi nhận đầu tiên.

Hantavirus phân bố rộng rãi trên thế giới, đặc biệt tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Tùy theo khu vực địa lý và chủng virus, bệnh cảnh lâm sàng có thể khác nhau. Tại châu Âu và châu Á, hantavirus chủ yếu gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome – HFRS), còn tại châu Mỹ, virus thường gây hội chứng tim phổi do hantavirus (Hantavirus Pulmonary Syndrome – HPS hoặc HCPS). Trong đó, HPS là thể bệnh nặng với tỷ lệ tử vong có thể lên đến khoảng 40–50%.

Nguồn lây chủ yếu của hantavirus là các loài gặm nhấm mang virus nhưng không biểu hiện bệnh. Virus tồn tại trong nước tiểu, phân và nước bọt của động vật nhiễm bệnh. Con người thường mắc bệnh khi hít phải các hạt bụi khí dung chứa virus phát tán từ chất thải khô của chuột. Ngoài ra, việc chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng hoặc bị chuột cắn cũng có thể gây lây nhiễm. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), phần lớn hantavirus không lây từ người sang người, ngoại trừ Andes virus tại Nam Mỹ – chủng hiếm hoi đã được ghi nhận có khả năng lây truyền giữa người với người.

Triệu chứng bệnh thường xuất hiện sau thời gian ủ bệnh khoảng 1–8 tuần. Giai đoạn đầu tương đối không đặc hiệu với các biểu hiện như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn và đau bụng, dễ nhầm lẫn với cúm hoặc các bệnh nhiễm virus khác. Sau vài ngày, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang suy hô hấp cấp hoặc suy thận nặng tùy thể bệnh. Ở HPS, người bệnh thường xuất hiện ho khan, khó thở, phù phổi và tụt huyết áp do tổn thương mao mạch phổi. Theo Hiệp hội Phổi Hoa Kỳ (American Lung Association), nhiều bệnh nhân HPS phải điều trị hồi sức tích cực và hỗ trợ thở máy do suy hô hấp tiến triển nhanh chóng.

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vaccine được sử dụng rộng rãi cho hantavirus. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực, bao gồm kiểm soát hô hấp, bù dịch hợp lý, duy trì huyết động và lọc máu khi có suy thận. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời đóng vai trò quyết định trong cải thiện tiên lượng bệnh. WHO nhấn mạnh rằng chăm sóc hỗ trợ tại các cơ sở hồi sức có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nặng.

Do chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu, phòng bệnh là yếu tố quan trọng nhất. Các khuyến cáo hiện nay tập trung vào việc kiểm soát động vật gặm nhấm và hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ nhiễm virus. Người dân cần giữ vệ sinh nhà cửa, che kín thực phẩm, bịt các khe hở để ngăn chuột xâm nhập và sử dụng dung dịch khử khuẩn khi dọn dẹp khu vực có phân chuột thay vì quét khô hoặc hút bụi trực tiếp. CDC khuyến cáo nên đeo khẩu trang và găng tay khi làm sạch những nơi có nguy cơ cao như nhà kho, chuồng trại hoặc khu vực bỏ hoang.

Mặc dù hantavirus là bệnh hiếm gặp, đây vẫn là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm do khả năng gây suy hô hấp và suy thận nặng với tỷ lệ tử vong cao. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về đường lây truyền, triệu chứng và các biện pháp phòng ngừa có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.