Các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) do vi khuẩn là nhóm bệnh nhiễm trùng chủ yếu lây qua quan hệ tình dục đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng. Một số bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm vùng chậu, vô sinh, thai ngoài tử cung và nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

1. Các bệnh do vi khuẩn thường gặp

2. Đặc điểm vi sinh và lâm sàng của từng bệnh

2.1. Bệnh lậu

• Hình thể: Song cầu Gram âm hình hạt cà phê, thường nằm trong bạch cầu đa nhân trung tính.
• Đường lây: Quan hệ tình dục và lây từ mẹ sang con khi sinh.
• Triệu chứng: Tiểu buốt, tiểu mủ, tiết dịch niệu đạo; nữ giới có thể không có biểu hiện rõ ràng.
• Biến chứng: Viêm vùng chậu, vô sinh, viêm mào tinh hoàn, nhiễm khuẩn lan tỏa.
• Chẩn đoán: NAAT/PCR; nuôi cấy và kháng sinh đồ khi cần đánh giá kháng thuốc.
• Điểm cần lưu ý: Lậu cầu có khả năng kháng nhiều nhóm kháng sinh, nên cần điều trị theo hướng dẫn hiện hành.

2.2. Nhiễm Chlamydia

• Tác nhân: Chlamydia trachomatis.
• Đặc điểm vi sinh: Vi khuẩn nội bào bắt buộc, có hai thể phát triển chính là thể cơ bản (elementary body) và thể lưới (reticulate body).
• Triệu chứng: Viêm niệu đạo, viêm cổ tử cung, tiết dịch bất thường; nhiều trường hợp không có triệu chứng.
• Biến chứng: Viêm vùng chậu, tổn thương vòi trứng, vô sinh và nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh.
• Chẩn đoán: NAAT/PCR từ mẫu nước tiểu hoặc bệnh phẩm tại vị trí phơi nhiễm phù hợp.

2.3. Bệnh giang mai

• Tác nhân: Treponema pallidum.
• Đặc điểm vi sinh: Xoắn khuẩn mảnh, khó quan sát bằng nhuộm Gram thông thường.
• Các giai đoạn chính: Giang mai thời kỳ I, II, tiềm ẩn và III; tổn thương thần kinh hoặc mắt có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn.
• Chẩn đoán: Xét nghiệm huyết thanh không đặc hiệu như RPR/VDRL kết hợp xét nghiệm đặc hiệu như TPPA/TPHA theo thuật toán phù hợp.

2.4. Viêm niệu đạo do Mycoplasma genitalium

• Không có thành tế bào nên kháng tự nhiên với kháng sinh tác động lên thành tế bào, điển hình là beta-lactam.
• Có thể gây viêm niệu đạo dai dẳng hoặc tái phát; ở nữ giới có liên quan đến viêm cổ tử cung và có thể liên quan viêm vùng chậu.
• Chẩn đoán chủ yếu bằng xét nghiệm NAAT.
• Kháng macrolide là vấn đề đáng lưu ý; điều trị cần cân nhắc kết quả xét nghiệm và hướng dẫn hiện hành.

2.5. Hạ cam mềm và u lympho sinh dục

• Hạ cam mềm: Haemophilus ducreyi gây các vết loét sinh dục đau, đáy loét bẩn và có thể kèm hạch bẹn hóa mủ.
• LGV: Do các тип L1, L2, L3 của Chlamydia trachomatis, có thể gây tổn thương sinh dục ban đầu kín đáo, sau đó nổi hạch bẹn hoặc viêm trực tràng.
• Cần phân biệt với giang mai, herpes sinh dục và các nguyên nhân gây loét khác.

3. Phòng ngừa và kiểm soát

1.     Sử dụng bao cao su đúng cách và nhất quán.

2.     Xét nghiệm khi có triệu chứng, có phơi nhiễm hoặc thuộc nhóm được khuyến cáo sàng lọc.

3.     Điều trị đúng tác nhân, đúng phác đồ; không tự ý mua kháng sinh.

4.     Đánh giá và điều trị bạn tình theo chỉ định để hạn chế tái nhiễm.

5.     Tăng cường giám sát kháng kháng sinh, đặc biệt với N. gonorrhoeae và M. genitalium.

4. Tài liệu tham khảo

1.     WHO. Sexually transmitted infections (STIs), 2025. WHO – STI overview.

2.     WHO. Chlamydia, 2025. WHO – Chlamydia.

3.     CDC. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines. CDC – STI treatment guidelines.

4.     CDC. Gonococcal Infections Among Adolescents and Adults. CDC – Gonorrhea.

5.     CDC. Chlamydial Infections. CDC – Chlamydia.