Mặc dù glucose là nguồn năng lượng chính của não bộ, việc tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung có thể gây ra nhiều tác động bất lợi đối với chức năng thần kinh, tâm trạng và nhận thức. Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu đường có liên quan đến rối loạn cảm xúc, suy giảm trí nhớ và nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh.

1. Đường kích hoạt hệ thống khen thưởng của não

Khi ăn thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện, đặc biệt là các loại có chỉ số đường huyết cao, lượng đường trong máu tăng nhanh. Điều này kích thích não giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác hài lòng và phần thưởng.

Sự gia tăng dopamine khiến não ghi nhớ trải nghiệm dễ chịu này và thúc đẩy chúng ta tiếp tục tìm kiếm các thực phẩm ngọt. Theo thời gian, cơ chế này có thể làm tăng cảm giác thèm ăn và khiến việc kiểm soát lượng đường tiêu thụ trở nên khó khăn hơn.

2. Đường có thể tạo ra những thay đổi giống hiện tượng nghiện

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy việc tiêu thụ đường kéo dài có thể làm thay đổi các đường dẫn truyền thần kinh liên quan đến phần thưởng theo cách tương tự một số chất gây nghiện. Não bộ dần thích nghi với mức dopamine cao và cần nhiều đường hơn để tạo ra cảm giác thỏa mãn tương tự trước đó.

Mặc dù cộng đồng khoa học vẫn đang tranh luận về việc liệu đường có thực sự gây nghiện như ma túy hay không, nhiều bằng chứng cho thấy đường có thể thúc đẩy hành vi ăn uống cưỡng bức và tăng cảm giác thèm ăn ở một số người.

3. Tiêu thụ nhiều đường có thể làm suy giảm trí nhớ

Vùng hải mã (hippocampus) là khu vực quan trọng của não tham gia vào quá trình học tập và hình thành trí nhớ. Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu đường làm tăng phản ứng viêm tại vùng này, từ đó ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ và học tập.

Tin vui là một phần các tác động này có thể được cải thiện khi giảm lượng đường tiêu thụ và duy trì chế độ ăn uống lành mạnh giàu chất chống oxy hóa và axit béo omega-3.

4. Đường ảnh hưởng đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận mối liên quan giữa lượng đường tiêu thụ cao và nguy cơ trầm cảm. Những người ăn nhiều đường thường có nguy cơ được chẩn đoán trầm cảm cao hơn so với nhóm tiêu thụ ít đường hơn.

Ngoài ra, hiện tượng tăng đường huyết nhanh sau khi ăn đồ ngọt thường đi kèm với giai đoạn hạ đường huyết tương đối sau đó, gây cảm giác mệt mỏi, cáu gắt, giảm tập trung và thay đổi tâm trạng.

5. Đường có thể góp phần làm suy giảm chức năng nhận thức lâu dài

Tiêu thụ nhiều đường trong thời gian dài có thể làm giảm sản xuất yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não (Brain-Derived Neurotrophic Factor – BDNF), một protein đóng vai trò quan trọng trong học tập và trí nhớ. Đồng thời, lượng đường cao kéo dài còn làm tổn thương mạch máu và tăng viêm hệ thống.

Ở những người mắc đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa glucose, nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ có thể tăng lên đáng kể.

Làm thế nào để giảm tác động bất lợi của đường lên não?

Các chuyên gia khuyến nghị:

• Hạn chế đồ uống có đường như nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực.
• Ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép.
• Tăng cường rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
• Đọc kỹ nhãn dinh dưỡng để nhận biết đường bổ sung.
• Giảm lượng đường từ từ để hạn chế cảm giác thèm ngọt.

Kết luận

Não bộ cần glucose để hoạt động bình thường, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc tiêu thụ nhiều đường là có lợi. Chế độ ăn giàu đường bổ sung có thể kích thích quá mức hệ thống phần thưởng của não, làm tăng cảm giác thèm ăn, ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm trạng và có thể góp phần vào suy giảm nhận thức lâu dài. Việc giảm tiêu thụ đường và ưu tiên các nguồn carbohydrate lành mạnh là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ.

Nguồn:

1.     Cherney K. 5 Ways Sugar Negatively Impacts Your Brain and Cognitive Health [Internet]. Verywell Mind; 2016 [cited 2026 Jun 16]. Available from: Verywell Mind article

2.     Yeung AWK, Wong NSM. How Does Our Brain Process Sugars and Non-Nutritive Sweeteners Differently: A Systematic Review on Functional Magnetic Resonance Imaging Studies. Nutrients. 2020;12(10):3010. doi:10.3390/nu12103010. Available from: Nutrients article