Não mô cầu typ B là một trong những nguyên nhân nguy hiểm nhất gây viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em và thanh thiếu niên. Khác với nhiều bệnh nhiễm trùng khác, bệnh do não mô cầu có thể tiến triển cực kỳ nhanh, từ những triệu chứng ban đầu rất mơ hồ đến tình trạng sốc, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong vòng 24–48 giờ nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis typ B. Vi khuẩn này lây truyền qua đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Đáng lo ngại là nhiều người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn trong họng mà không hề có triệu chứng, nhưng vẫn có thể lây cho người khác. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và những người sống trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường học, ký túc xá là những đối tượng có nguy cơ cao.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường biểu hiện giống cúm hoặc nhiễm siêu vi thông thường với sốt, mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn, trẻ nhỏ có thể quấy khóc, bỏ bú. Tuy nhiên, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu và não, người bệnh có thể xuất hiện sốt cao, cổ cứng, rối loạn ý thức, co giật và đặc biệt là các mảng xuất huyết dưới da. Đây là dấu hiệu của nhiễm khuẩn huyết và rối loạn đông máu, một tình trạng đe dọa tính mạng. Ngay cả khi được điều trị tích cực, khoảng 10–15% bệnh nhân não mô cầu vẫn không qua khỏi. Trong số những người sống sót, khoảng 1/5 phải chịu các di chứng lâu dài như điếc, tổn thương não, chậm phát triển trí tuệ hoặc thậm chí phải cắt cụt tay chân do hoại tử. Chính vì vậy, não mô cầu typ B được coi là một trong những bệnh nhiễm trùng nguy hiểm nhất ở trẻ em. Điều trị não mô cầu typ B chủ yếu dựa vào kháng sinh mạnh và hồi sức tích cực. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện sớm. Khi bệnh đã tiến triển đến sốc nhiễm khuẩn, khả năng cứu sống người bệnh giảm đi đáng kể, ngay cả tại các bệnh viện tuyến cuối.

Trong bối cảnh đó, phòng bệnh bằng vắc-xin được xem là giải pháp hiệu quả nhất. Do đặc điểm sinh học đặc biệt của vi khuẩn, các nhà khoa học đã phát triển vắc-xin não mô cầu typ B bằng công nghệ protein tái tổ hợp. Các vắc-xin này giúp cơ thể tạo ra kháng thể bảo vệ chống lại nhiều chủng não mô cầu typ B đang lưu hành. Nhiều quốc gia đã đưa vắc-xin này vào chương trình tiêm chủng cho trẻ nhỏ và thanh thiếu niên, qua đó làm giảm rõ rệt số ca mắc và tử vong do bệnh não mô cầu.

Tại Việt Nam, não mô cầu vẫn là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm xuất hiện rải rác hàng năm, đôi khi gây ra những ca bệnh nặng và tử vong rất thương tâm. Việc nâng cao nhận thức của phụ huynh về các dấu hiệu cảnh báo sớm, đồng thời chủ động tiêm phòng cho trẻ theo khuyến cáo y tế, là cách hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ em trước “kẻ thù thầm lặng” này.

Tài liệu tham khảo

1.     World Health Organization. Meningococcal meningitis. WHO, 2023.

2.     Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Meningococcal Disease. CDC, 2024.

3.     Solomon T, et al. Meningococcal disease. The Lancet. 2017;389:187–201.

4.     O’Ryan M, et al. A review of the immunogenicity and safety of meningococcal serogroup B vaccines. Vaccine. 2015;33:4501–4510.

5.     Ladhani SN, et al. Vaccination of infants with meningococcal B vaccine. New England Journal of Medicine. 2016;375:44–53.